Utopek Energetyk

Witajcie moi mili! Jestem Utopkiem Energetykiem. Jak widzicie, moim atrybutem jest kask i plan elektrowni, bo od dawna fascynuje mnie energia, która napędza nasze miasto. Spotykamy się przed Klubem Fabrycznym, skąd doskonale widać zabudowania Elektrowni Łaziska – jednego z najważniejszych zakładów przemysłowych w naszym regionie.

Historia tego miejsca rozpoczęła się ponad sto lat temu. Elektrownia Łaziska oraz Huta Łaziska powstały w sąsiedztwie kopalni Książątko, należącej do księcia pszczyńskiego. Nie był to przypadek. Do produkcji energii elektrycznej potrzebny był węgiel, którego pod naszymi stopami nie brakowało. Węgiel spalano w kotłach, aby wytworzyć parę wodną. To właśnie ona wprawiała w ruch potężne turbiny produkujące prąd – podobnie jak para napędzała kiedyś stare lokomotywy.

Dziś część węgla z kopalni Bolesław Śmiały trafia do elektrowni specjalnym taśmociągiem. Wytwarzana tutaj energia zasila nie tylko nasze domy, szkoły i zakłady pracy, ale przez wiele lat była również niezbędna dla Huty Łaziska, która jako jedyna w Polsce wytwarza żelazostopy.

Losy elektrowni i huty przez długie lata były ze sobą nierozerwalnie związane. Początkowo stanowiły jeden zakład przemysłowy. W czasie II wojny światowej niemieccy okupanci wykorzystywali oba zakłady dla potrzeb wojennych. Z powodu braku pracowników utworzyli w pobliżu obóz pracy, do którego trafiali jeńcy i robotnicy przymusowi z wielu krajów świata. Był to trudny i smutny rozdział w historii naszego miasta, o którym warto pamiętać.

Obecnie elektrownia należy do Grupy Tauron, natomiast huta działa pod zarządem firmy Re Alloys. Choć wiele się zmieniło, oba zakłady nadal są ważnym elementem krajobrazu Łazisk Górnych.

Zapewne zwróciliście uwagę na ogromne budowle, górujące nad elektrownią. To chłodnie kominowe, które są jednym z najbardziej charakterystycznych elementów krajobrazu miasta. Wielu ludzi myśli, że wydobywa się z nich dym, ale to nieprawda. To jedynie para wodna, powstająca podczas chłodzenia wody wykorzystywanej w procesie produkcji energii. Pierwsze dwie chłodnie wybudowano w latach 1963–1967, a kolejne cztery powstały wraz z nowoczesnymi blokami energetycznymi w latach 1967–1972.

Na terenie elektrowni znajduje się również niezwykłe miejsce – Muzeum Energetyki. Mieści się ono w zabytkowym budynku dawnej rozdzielni z 1928 roku. W muzeum zgromadzono ponad sześć tysięcy eksponatów, związanych z historią techniki, energetyki i przemysłu. Można zobaczyć między innymi ogromną turbinę parową z czasów wojny, przedwojenny silnik na biogaz czy fragment dawnej rozdzielni wyposażony w szwajcarski wyłącznik wysokiego napięcia, którego huk podczas pracy był głośniejszy od wystrzału armaty!

Jednym z najcenniejszych skarbów muzeum jest żarówka skonstruowana według pomysłu Thomasa Edisona. Przywieziono ją aż z Rodezji, gdzie świeciła nieprzerwanie do 1970 roku. Dziś zapalana jest tylko raz w roku podczas Święta Światła i za każdym razem wzbudza ogromne zainteresowanie zwiedzających.

Mam nadzieję, że dzięki mojej opowieści spojrzycie teraz na elektrownię nie tylko jak na wielki zakład przemysłowy, ale także jako miejsce pełne fascynującej historii, niezwykłych wynalazków i ludzi, którzy od pokoleń dbają o to, by w naszych domach nigdy nie zabrakło światła.

---

Utopek Ynergetyk

Witejcie, moji roztomili!

Je żech Utopkiem Energetykiem. Jak widzicie, mojim atrybutym je kask i plan elektrykownie, bo ôd dŏwnŏ fascynuje mie ynergijŏ, co napyndzŏ nasze miasto. Trefiōmy sie przed Fabrycznym Klubym, skōnd wybornie widać zabudowania Elektrykownie Łaziskŏ – jednego z nojważniyjszych industryjalnych werkōw w naszym regiōnie.

Historyjŏ tego placu napoczła sie sto lŏt tymu. Łaziskŏ Elektrykownia jak tyż Łaziski Werk powstali w sōmsiedztwie gruby Książątko, przinŏleżōncyj do pszczyńskigo princa. Niy bōł to przipŏdek. Do produkcyje ynergiji elektrycznyj potrzebny bōł wōngel, kierego pod naszymi sztopami niy brakowało. Wōngel był spŏlany w kotłach, coby wytworzić wodnõ para. To prawie ôna wprŏwiała w ruch potynżne turbiny produkujōnce sztrōm – podobnie jak para napyndzała kejś stare ciufy.

Dzisioj tajla wōnglŏ z gruby Bolesław Śmioły trefiŏ do elektrykownie ekstra taśmociōngym. Wytwŏrzanŏ tukej ynergijŏ zasiylŏ niy ino nasze dōmy, szkoły i roboty, ale bez moc lŏt była tyż zdatnŏ dlŏ Huty Łaziska, kerŏ za jedynŏ w Polsce wytwŏrzŏ żelazostopy.

Losy Elektrykownie i Werku bez duge lata były z sobōm niyrozerwalnie zwiōnzane. Poczōntkowo stanowiyły jedyn industryjalny werk. W czasie II wojny światowyj niymieckie ôkupanty spotrzebowowali ôba werki dlŏ potrzeb wojynnych. Skirz braku prŏcownikōw utworzili w bliżu ôbōz, co do niego trefiali zebrani i przimusowe robotniki z mocy krajōw świata. Bōł to ciynżki i smutny rozdzioł w historyji naszego miasta, ô kerym dobrze pamiyntać.

Terŏźnie elektrykownia przinŏleży do Grupy Tauron, za to werk funguje pod forsztandym fyrmy Re Alloys. Choć moc sie zmiyniyło, ôba werki durch sōm ważnym elymyntym landszaftu Łazisk Gōrnych.

Pewnikym swrōciyliście uwŏgã na ôgrōmne kōminy, gōrujōnce nad elektrykowniōm. To chłōdnie kominowe, kere sōm jednym z nojbarzij charakterystycznych elymyntōw landszaftu miasta. Mocy ludzi myśli, iże wydobywŏ sie ś nich smōnd, ale to niyprŏwda. To jyno wodnŏ para, powstŏwajōncŏ w czasie chłōdzyniŏ wody spotrzebowowanyj w procesie produkcyje ynergiji. Piyrsze dwie chłōdnie były wybudowane w latach 1963–1967, a dalsze sztyry powstały społym z modernymi ynergetycznymi blokami w latach 1967–1972.

Na terynie elektrykownie je tyż niyôbyczajny plac – Muzeum Ynergetyki. Mieści sie ôno w zabytkowym budōnku dŏwnyj rozdzielni z 1928 roku. W muzeum było zgrōmadzōne sześ tysiyncy ekspōnatōw, zwiōnzanych z historyjōm techniki, ynergetyki i industryje. Idzie zobŏczyć miyndzy inkszymi ôgrōmnõ parowõ turbinã z czasōw wojny, przedwojynny motōr na biogaz eli fragmynt dŏwnyj rozdzielni wyposażōny we szwajcarski szalter wysokigo napiynciŏ, co jego gruch w czasie roboty bōł głośniyjszy ôd szusu harmaty!

Jednym z cynniyjszych skarbōw muzeum je byrna skōnstruowanŏ podle idyje Thomasa Edisona. Była prziwiyziōno aże z Rodezji, kaj świyciyła niyprzerwannie do 1970 roku. Dzisioj zapŏlanŏ je ino rŏz w roku w czasie Świynta Światła i kożdy rŏz wywołuje ôgrōmne zainteresowanie zwiydzajōncych.

Mōm nadziejã, iże dziynki mojij ôzprŏwce wejzdrzicie terŏz na elektrykowniã niy ino jak na wielki industryjalny werk, ale tyż za plac połne radnyj historyje, niyôbyczajnych wynalazkōw i ludzi, co ône ôd gyneracyji dbajōm ô to, by w naszych dōmach nigdy niy brakło sztrōmu.